Zahiriddin Muhammad Bobur

Zahiriddin Muhammad Bobur (1483–1530)

Buyuk o‘zbek shoiri, mutafakkiri, tarixchi va davlat arbobi, Boburiylar sulolasi hamda imperiyasi asoschisi.

• Tug‘ilishi: 1483-yil 14-fevralda Andijonda, Farg‘ona viloyati hokimi Umarshayx Mirzo oilasida tug‘ilgan. Temuriylar sulolasiga mansub bo‘lgan.
• Hokimiyatga kelishi: 1494-yilda, otasining vafotidan keyin 12 yoshida Farg‘ona taxtiga o‘tirdi.
• Samarqand uchun kurash: Temuriylar poytaxti Samarqandni birlashtirishga ko‘p bor urindi, biroq Shayboniyxon boshchiligidagi o‘zbek xonlari bilan kurashda yengilib, Movarounnahrni tark etishga majbur bo‘ldi.
• Kobul amirligi: 1504-yilda Kobulni egallab, u yerda kuchli davlat tuzdi.
• Hindiston fathi va Imperiya: 1526-yilgi Panipat jangida Dehli sultoni Ibrohim Lodiyni yengib, Hindistonda Boburiylar (Buyuk Mo‘g‘ullar) imperiyasiga asos soldi.
• Vafoti: 1530-yil 26-dekabrda Agrada vafot etgan. Keyinchalik vasiyatiga ko‘ra xoki Kobulga ("Bog‘i Bobur"ga) ko‘chirilgan.

• "Boburnoma": Uning shoh asari bo‘lib, jahon axborot-tarixiy va badiiy adabiyotining noyob namunasidir. Unda Markaziy Osiyo, Afg‘oniston va Hindiston tarixi, tabiati va xalqlari haqida qomusiy ma'lumotlar berilgan.
• She'riyati: Navoiydan keyin lirik she'riyat (g‘azal va ruboiylar) janrini eng yuksak cho‘qqiga olib chiqdi. Uning ijodida vatan sog‘inchi va muhabbat mavzulari yetakchilik qiladi.
• "Xatti Boburiy": Arab alifbosiga asoslangan yangi yozuv turini kashf etdi.
• Boshqa asarlari: Islom huquqshunosligiga oid "Mubayyin", she'riyat san'ati haqidagi "Aruz risolasi" va "Xarb ishi" kabi asarlar yozgan.